امام علی (علیه السلام)

هنگامی که امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) خلافت را به دست گرفت، با مشکلات بسیاری از جمله اختلاف طبقاتی روبه‌رو شد. در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و خلیفه اول، اموال به‌طور مساوی تقسیم می‌شد. اما خلیفه دوم، بیت‌المال را نابرابر سهمیه‌بندی کرد، که پایه‌گذار شکاف طبقاتی شد و در دوران عثمان شدت یافت.

یتیمان در قرآن و روایات جایگاه ویژه‌ای دارند. امام علی (علیه‌السلام) فرمود: **«خدا را درباره یتیمان در نظر داشته باشید.»** او در عمل نیز به آنان رسیدگی می‌کرد، مانند شبی که زنی فقیر را دید که با دیگی پر از آب، کودکان گرسنه‌اش را سرگرم می‌کرد.

زندگی امام علی (علیه‌السلام) دوست و دشمن را به افراط می‌کشاند. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: «دو گروه درباره تو هلاک می‌شوند: دوست افراط‌گر و دشمن افراط‌گر.» دشمنان از عدالتش خشمگین بودند، اما برخی اعتراف به عظمتش کردند. برخی دوستان نیز دچار غلو شده، او را فراتر از انسان دانستند.

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فعالیت اقتصادی را از صفر آغاز کرد و ابتدا حتی رفع گرسنگی برایش دشوار بود. اما با ایمان، اندیشه و تلاش، به موفقیت رسید و هزینه صدها خانواده را تأمین کرد. او در مدینه به عمران و کشاورزی پرداخت و ثروتش را برای نیازمندان صرف کرد، نه برای فخر و زیاده‌طلبی.

عبادت در تعالیم پیامبران الهی اساسی است، اما درک آن متفاوت است. برخی آن را معامله‌ای برای دریافت پاداش می‌دانند، مانند کارگری که مزد می‌گیرد. اما تلقی عارفانه، عبادت را نردبان قرب، تعالی روح، پرورش استعدادهای ملکوتی و عشق به کمال مطلق می‌داند؛ سفری به‌سوی خداوند.

نهج‌البلاغه، همچون قرآن، با گذر زمان همچنان تازه و پرمحتواست. با وجود کهنه شدن مکتب‌های فکری، سخنان امام علی (علیه‌السلام) گویی برای امروز و فردا بیان شده‌اند. شیعیان، علمای اسلام و حتی دانشمندان مسیحی از جاذبه نیرومند آن سخن گفته و تحت تأثیر خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار آن قرار گرفته‌اند.

علمای یهود از خلیفه دوم پرسیدند: اگر پاسخ دهی، اسلام حق است؛ وگرنه، باطل. پرسش‌ها: قفل‌ها و کلید آسمان چیست؟ کدام قبر صاحبش را حرکت داد؟ چه کسی قومش را ترساند، اما نه انسان بود نه جن؟ پنج موجودی که بدون مادر روی زمین راه رفتند، کدام‌اند؟

امام علی (علیه‌السلام) که در دامان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) پرورش یافت، نسبت به عدالت حساسیت ویژه‌ای داشت. قرآن هدف بعثت انبیا را برقراری عدالت می‌داند. چگونه ممکن است علی (علیه‌السلام)، مفسر قرآن، درباره عدالت سکوت کند یا آن را کم‌اهمیت بشمارد؟

سوده، بانوی ستمدیده، در برابر ظلم «بسر بن ارطاة»، فرماندار معاویه، ایستاد. او که از عدالت امام علی (علیه‌السلام) یاد می‌کرد، راهی شام شد تا از معاویه دادخواهی کند. شجاعانه گفت: یا فرماندارت را عزل کن، یا بدان که ما تو را شناخته‌ایم و سکوت نخواهیم کرد.

پسرم، چشم دلت را به سختی‌های دنیا بگشا و از سرگذشت گذشتگان عبرت بگیر. ببین چگونه رفتند و دنیا را ترک کردند. تو نیز روزی یکی از آنان خواهی بود، پس کار خود را اصلاح کن و آخرتت را به دنیایت مفروش، که دنیا فانی و ناپایدار است.

جرج جرداق، نویسنده مسیحی، امام علی (علیه‌السلام) را چون رعدی خروشان توصیف می‌کند. او در آثارش، سخنان امام را گرد آورده و از عاطفه گرم و مهربانی او سخن می‌گوید. جرداق می‌نویسد: علی اولین صفحه مهربانی را با یادآوری برادری و اتحاد میان مردم آغاز می‌کند.

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمود: **«بنده دیگری نباش؛ خداوند تو را آزاد قرار داده است.»** قرآن و اهل‌بیت (علیهم‌السلام) بهترین معرف امام علی (علیه‌السلام) هستند. ولایت او پایه کمال دین و اتمام نعمت است. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: **«علی را جز خدا و من، کسی نشناخت.»** همچنین او را جامع علم آدم، فهم نوح، حلم ابراهیم، زهد یحیی و شجاعت موسی دانست.

باسمه تعالی از موسی بن جعفر از پدر بزرگوارشان از جد بزرگوارشان از علی بن الحسین (علیه السلام) از پدر گرامیشان روایت شده که فرمودند: روزی امیرالمومنین (علیه السلام) به همراه اصحاب خود در مسجد نشسته بودند… [در همین حین]،

روزی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) با اصحاب در مسجد نشسته بود که زید بن صوحان پرسید: **«کدام سلطان از همه قوی‌تر است؟»** امام پاسخ داد: **«مرگ.»**