در مطلب به دلیل ها و فضلیت و اهمیت آن و ادب و تداوم به زیارت اربعین می پردازیم .

  1. اهمیت زیارت و فلسفه آن

یکی از اعمال عبادی توصیه شده در دین اسلام ، زیارت است. زیارت به معنای دیدار است و شامل دیدار فرد هم در زمان حیات و هم پس از مرگ او می­شود. «زیارت» در فرهنگ دین ، به معنای حضور در پیشگاه پیشوایان دینی یا نزد قبور آنان برای اظهار ارادت و احترام به اولياء الهی و به قصد تعظیم شعائر الهی است.

روشن است که یکی از راه های ابراز محبت به خانواده یا دوستان ، دیدار آن ها است یا اگر در قید حیات نباشند رفتن بر سر مزارشان است. می دانیم که پيامبر اکرم (صلی الله عليه و آله و سلم) و ائمه اطهار (عليهم السلام) ، محبوب‌ترین بندگان نزد خدا هستند. زیارت ، یکی از بهترین راه‌های اظهار محبت به این ذوات مقدسه می­باشد.

بنا بر احادیث معتبر ، زیارت پیامبر اکرم (صلی الله عليه و آله و سلم) و ائمه معصومین (عليهم السلام) علاوه بر ابراز محبت ، داراى آثار و برکات فراوان دیگری نیز هست. ائمه معصومین (علیهم السلام) عنایت خاصى نسبت به کسانى که به زیارت قبورشان مى‏روند دارند. طبق فرمایشی از امام رضا (عليه السلام) زیارت یکی از مصادیق وفای به عهد با امامان (علیهم السلام) است. کسی که ائمه (علیهم السلام) را مشتاقانه و با تصدیق خواسته های ایشان زیارت کند، امامان در روز قیامت شفیع او خواهند بود. (1)

2. فضیلت زیارت امام حسین علیه السلام

گرچه زیارت تمامی ائمه (علیهم السلام) دارای اجر و پاداش فراوانی است ، ولی در میان اهل بیت (علیهم السلام) زیارت سید الشهدا (علیه السلام) در کربلا از جایگاه و اهمیت ویژه و ممتازی برخوردار است.

در احادیث رسیده از معصومین(علیهم السلام) ثواب های فوق العاده و آثار و برکات متعددی برای زیارت امام حسین علیه السلام ذکر شده است که دور شدن بدی ها و زیاد شدن روزی فرد زائر از جمله آنها است.(2)

3. زیارت امام حسین (علیه السلام) در اربعین

زیارت امام حسین (علیه السلام) همیشه و در هر زمان مستحب است و آثار و برکات متعددی دارد ؛ ولی در زمان ها و مناسبت های خاصی مورد تأکید بیشتری قرار گرفته و اجر و پاداش خاصی برای آن وعده داده شده است؛ از جمله نیمه رجب، نیمه شعبان، روز عرفه و… . در میان این مناسبت­ها ، از گذشته ، زیارت سید الشهدا (عليه السلام) در روز اربعین (یعنی چهل روز بعد از سالگرد شهادت ايشان) در میان شیعیان از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار بوده است.

بر اساس گزارش های تاريخی، جابر بن عبدالله انصاری صحابى بزرگ پيامبر اسلام (صلّی الله عليه و آله و سلّم) در روز اربعين به زیارت امام حسين (عليه السلام) مشرّف شد. از همان زمان تا کنون، شيعيان همواره اهتمام ویژه ای داشتند که روز اربعين خود را به كربلا رسانده و آن حضرت را از نزدیک زيارت کنند.

 در روایتی از امام حسن عسکری (عليه السلام)، ایشان پنج نشانه برای مؤمن برشمرده اند که یکی از آنها زیارت اربعین است.(3) همچنین امام صادق (علیه السلام) برای این روز زیارت نامه خاصی را تعلیم فرمودند که نشان دهنده استحباب زیارت امام حسین (علیه السلام) در این روز است.(4) و(5)

4. پیاده روی و ادب زیارت

علاوه بر جنبه مکانی و زمانی زیارت که به آن پرداخته شد ، زیارت آداب و مستحباتی دارد. از جمله آداب زیارت امام حسین (عليه السلام) که ثواب و پاداش فوق العاده ای برای آن در نظر گرفته شده ، پیاده رفتن به زیارت آن حضرت است. پیاده رفتن به زیارت ، یک نوع ادای احترام و خاکساری و نشانه خضوع است. در کلام معصومین (عليهم السلام) ثواب های عظیمی برای پیاده رفتن به زیارت سیدالشهدا (علیه السلام) ذکر شده است.

امام صادق (عليه السلام) فرموده اند:

كسى كه از منزلش بيرون آيد و قصدش زيارت قبر حسين ابن على (عليهما السلام) باشد اگر پياده رود، خداوند منّان به ازای هر قدمى كه برمى‏دارد يك حسنه برايش نوشته و يك گناه از او محو مى‏فرمايد.(6)

5. تداوم سنت زیارت اربعین با پای پیاده

با توجه به این تأکیدات ویژه ، سنت پیاده روی برای زیارت سیدالشهدا (عليه السلام) شکل گرفت و به مرور گسترش یافت. این سنت در بعضی مناسبت ها بالخصوص با شور و حرارت بیشتری اجرا می شود. از جمله ی این مناسبت ها ، ایام اربعین است که  شیعیان محب و دلسوخته ی اهل بیت ، اهتمام ویژه ای به آن دارند و تلاش می کنند که با کاروان اسرا از زنان و کودکان مظلوم امام حسین علیه السلام که در همین ایام از شام به کربلا رسیدند ، مواسات و همدردی کرده و با پای پیاده طی مسیر کنند.

  برگزاری راهپیمایی اربعین در طول زمان  با فراز و فرودهایی همراه بوده است. گاهی اوقات به خاطر فشارهایی که از سوی حکومت های ستمگر پدید می آمد ،  عرصه بر شیعیان تنگ می شد و با مشکلاتی مواجه می شدند ولی در مجموع با گذشت زمان کمرنگ نشد. هر ساله شیعیان با شور و حرارت از فواصل دور و نزدیک خود را به سرزمین عراق رسانده و به خیل عظیم زوار الحسین (عليه السلام) می پیوندند. این دلباختگان و مشتاقان ، قدم در راه زیارت مولای خود می گذارند و به سوی حرم مولا و ارباب خود امام حسین (عليه السلام)حرکت می کنند.

این زائران در طی مسیر هرگاه به یاد مصائب سیّد الشهدا (عليه السلام) و اهل بیتشان  می افتند ، محزون می شوند و با ایشان همدردی می کنند و گهگاه بر غربت و مظلومیت این عزیزان می گریند.

پاورقی :

(1) الكافي / ج‏4 /ص 567

(2)كامل الزيارات / النص / 151

امام باقر عليه السّلام فرمودند:

مُرُوا شِيعَتَنَا بِزِيَارَةِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ ع فَإِنَّ إِتْيَانَهُ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ يَمُدُّ فِي الْعُمُرِ وَ يَدْفَعُ مَدَافِعَ السَّوْءِ

امر كنيد شيعيان ما را به زيارت قبر حضرت حسن بن على عليهما السّلام ؛ زیرا زيارت آن حضرت رزق و روزى را زياد و عمر را طولانى كرده و امورى كه بدى و شر را جلب مى‏كنند دفع مى‏نمايد.

(3) كتاب المزار- مناسك المزار(للمفيد) / ص 53

(4) قبسات من علم الرجال/ج 3/ ص 656

(5) زيارت مشهور به اربعين با اين فرازها شروع می شود: اَلسَّلامُ عَلی وَلیِّ اللهِ وَ حَبیبِهِ، اَلسَّلامُ عَلی خَلیلِ اللهِ وَ نَجیبِهِ….

(6) كامل الزيارات / ص 132