باسمه تعالی

حجاب در اسلام، حکمی لازم و ضروری است، و طبیعی است زنانی که به خدا ایمان داشته و نسبت به دین او پایبندند، در رعایت این حکم کوتاهی نخواهند نمود. ضرورت حجاب و حکمت‌های آن، خود را در فضای حیات طیبه نشان می‌دهد که همان حیات پاک و معنوی است. لذا خطاب قرآن کریم در آیات حجاب به “زنان مؤمن” است؛ یعنی به کسانی که خدا و جهان آخرت و مسئولیت در برابر اعمال را باور دارند و می‌خواهند در مسیر پاکی و رشد قرار گرفته و از غفلت و آلودگی کناره‌گیری کنند.

اما به‌راستی از منظر قرآن کریم، حجاب یک بانوی مومن چگونه است؟ در این مجال تنها به تبیین دو آیه از قرآن کریم در زمینۀ حجاب و حکم آن می‌پردازیم که هر کدام از این دو آیه، بخشی از حجاب و حدود آن را بیان می‌کند. یکی مربوط به پوشش سر و سینه و دیگری دربارۀ پوشش تمام بدن است.

۱- آیه جلباب: خداوند در آیه ۵۹ سوره احزاب، که از آن به “آیه جلباب” یاد می‌شود، می‌فرماید: “ای پیامبر! بگو به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمنان؛ جلباب را بر تن آویزند. این [پوشش‏] به اینکه [به عفت و پاکدامنى‏] شناخته شوند نزدیک‏تر است، و در نتیجه [از سوى اهل فسق و فجور] مورد آزار قرار نخواهند گرفت و خدا همواره بسیار آمرزنده و مهربان است.”(۱)(۲)

بنابر معنای لغوی، “جلباب”، پوششی فراگیر و پوشاننده است و پوششی است که از جایی به جای دیگر (مثلا از سر تا قدم) آویخته شده است.(۳) همچنین، دقت در قواعد دستور زبان عربی مشخص می‌سازد که جلباب به پوششی کامل و تمام گفته می‌شود.(۴) پس در این آیه، خداوند از بانوان مومن می‌خواهد تا جلباب -که لباسی کامل است و سر تا پا را می‌پوشاند- به تن کنند.

۲- آیه خُمر: در آیه ۳۱ سوره نور که از آن به “آیه خُمُر” یاد می‌شود، قرآن کریم می‌فرماید: “و به زنان با ایمان بگو: دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاکدامنى ورزند و زیورهاى خود را آشکار نگردانند؛ مگر آنچه که [به طور طبیعی] از آن پیداست و باید «خِمارهای» خود را بر گردن خویش [فرو] اندازند(۵)

“خمار”، نوعی از پوشش است که تنها سر و سینه را می‌پوشاند. پس معادل “مقنعۀ بلند” می‌باشد. البته مقنعه پیش از اسلام نیز به کار می‌رفته است، با این تفاوت که آن را بر سر می‌نهادند و ادامه آن را پشت گوش می‌آویختند. اما قرآن می‌فرماید که آنچه اکنون بر سر دارید، دنباله‌های آن را دور گردن بگردانید تا سینه‌ها را هم بپوشاند.

همچنین در این آیه نفرموده است که مقنعه را سر کنند، بلکه از واژگان به‌کاررفته در آیه بر‌می‌آید که قرآن فرمان می‌دهد مقنعه‌های بانوان مسلمان، نباید سست بسته شود، بلکه باید آن را به گونه‌ای محکم ببندند تا کنار نرود و سینه‌ها و موهایشان پیدا نشود.

در این راستا، فرازهای نخستین حدیث خطبه فدکیه، به خوبی نشان می‌دهد که پوشش سرور بانوان جهان، حضرت زهرا (علیها السلام)، بیانگر مصداق و تفسیر عینی آیات حجاب است. در ابتدای روایت خطبه فدکیه آمده است:

“هنگامی که ابوبکر و عمر تصمیم قطعی گرفتند تا فدک را از فاطمه (علیها السلام) باز دارند و آن را مصادره کنند و این مطلب به گوش فاطمه (علیها السلام) رسید، آن حضرت “خمار” (مقنعه بلند) خود را بر سر خود محکم بست و “جلباب” را که پوشش کاملی است بر تن کرد و در میان گروهی از زنان و نزدیکان خود به سوی مسجد روانه شد. پوشش آن حضرت به قدری بلند بود که گام‌های مبارک ایشان را هم می‌پوشاند. راه رفتن آن حضرت به گونه ای بود که هیچ  کم و کاستی از راه رفتن پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نداشت.”(۶)

آری! حضرت زهرا (علیها السلام) در همین فرصت کوتاه بیرون آمدن از منزل تا رسیدن به مسجد، الگوی کاملی از حجاب زن مسلمان را نشان دادند.

(برگرفته از کتاب “حجاب؛ پرتوی از نور فاطمه (علیها السلام)”، تألیف “دکتر محمد علی مجد فقیهی” (با اندکی تغییرات))

سایت رشدف فرارسیدن ۲۰ جمادی الثانی، سالروز میلاد

مظهر پاکی و قداست و محور اهل بیت عصمت و طهارت،

بانوی بانوان،

حضرت فاطمه زهرا (علیها السلام)

را به تمامی مسلمانان جهان، به خصوص شما دوست گرامی تبریک و تهنیت می گوید.

پایگاه اسلامی – شیعی رشد


پاورقی‌ها:

۱- “یا أیها النبی قل لأزواجک و بناتک ونساء المؤمنین یدنین علیهن من جلابیبهن ذلک أدنى أن یعرفن فلا یؤذین و کان الله غفورا رحیما

۲- در ترجمه فارسی آیه، از ترجمه استاد حسین انصاریان بهره گرفته شده است.

۳- معجم مقاییس اللغه، جلد ۱، صفحه ۴۶۹

۴- التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، جلد ۲، صفحه ۱۱۲-۱۱۳

۵- ” و قل للمؤمنات یغضضن من أبصارهن ویحفظن فروجهن ولا یبدین زینتهن إلا ما ظهر منها ولیضربن بخمرهن على جیوبهن…”

۶- احتجاج طبرسی، جلد ۱، صفحه ۹۷-۹۸